Profile index
17-12-2017 20:43:37

Demokratia
Hvat er Demokratia?
Hvųrji eru vit?
Bśmerki
Įlit og įrsfrįgreišingar
Tilmęli frį Śtnoršurrįšnum 1999


Kvinnur
CEDAW
Filmar frį stuttfilmskapping
Framlųguteknikkur
Ymsar kanningar
Gallup-kanningar
Kvinnur ķ politikk - hvķ og hvussu?
Sjįlvsmenning
Kvinnur ķ politikki
Slóšir


Leita: 

Pengar, valskipan og kommunusamanlegging viš fęrri fólkavaldum - foršing fyri demokratiiš?
31. januar 2007 skipašu Javnstųšunevndin og Demokratia fyri almennum evniskvųldi į Hotel Hafnia ķ Tórshavn.
Eyšgunn Samuelsen, forkvinna ķ Demokratia, legši nżggja bśmerkiš hjį Demokratia fram, og segši frį nevndararbeišinum higartil og framtķšarętlanunum.
Beinta ķ Jįkupsstovu, granskari, legši fram śrslit av spurnakanningini millum uppstillaš til kommunuvalini 2000 og 2004, viš serligum atliti til kvinnuumbošan. Ķ fyrilestrinum viš heitinum "Hvat foršar kvinnum ķ at luttaka ķ politikki?" vķsti hon į nakrar foršingar og į nųkur stig, sum kunnu takast fyri at fįa fleiri kvinnur at stilla upp og verša valdar.
Kanningin er gjųrd saman viš Eli Kjersem, granskara, og er partur av eini stųrri kommunukanning, sum vęntandi veršur lišug um įrsskiftiš 2007/2008.
70 fólk mųttu, og eftir fundin var lķvligt kjak.
Fyrilesturin veršur lagdur her į heimasķšuna ķ nęstum. Stuttur samandrįttur kann lesast her.
Samandrįttur av fyrilestrinum hjį Beintu ķ Jįkupsstovu:

Beinta vķsti į, at ķ Fųroyum er serliga illa statt viš kvinnupolitiskari umbošan, men at tey eisini ašrastašni kenna til trupulleikan. Vįnalig kvinnuumbošan veršur roknaš sum ein trupulleiki av (minst) tveimum grundum:

1) Ręttvķsi – stórur skeivleiki ķ kynsbalansuni er eitt symptom uppį, at okkurt er gališ viš rekrutteringini av teimum fólkavaldu.

2) Tilfeingisnżtsla – ov lķtil kvinnuumbošan merkir, at samfelagiš ikki brśkar alt tilfeingi sķtt. Haraftrat hava kvinnur vitan um ymisk višurskifti, sum menn vita minni um.

Įhugin fyri politiskum arbeiši er stórur ķ Fųroyum, Danmark og Ķslandi samanboriš viš onnur noršurlond. Ein orsųk kann vera, at taš er skjótt og lętt at sķggja śrslit, iš hvussu er, tį ręšur um kommunupolitikk.

Ķ 1997 vóru 50 kommunur ķ Fųroyum – i dag eru tęr 34, og tališ fer at minka enn meira komandi įr. Skipanin viš stóra kommunutalinum hevši stųši ķ lokaumi identiteti. Lokali identiteturin fęr bygdarfólkiš at taka lógvatak saman og gera okkurt gott fyri bygdina. Tį iš nś alsamt stųrri dentur veršur lagdur į effekivitet (kommunan skal kunna planleggja fyri stųrri bólkar viš sama tųrvi og hava stųrri skattainntųkur fyri at kunna seta tiltųk ķ verk) og solidaritet (somu tilboš skulu vera fyri allar landsins borgarar), kann vandi vera fyri, at lokali identiteturin veršur trongdur śt til frama fyri effektivitetin og solidaritetin.

Hon vķsti į fżra hųvušsevni, sum kunnu vera viš til at forša kvinnum (og ųšrum samfelagsbólkum) ķ at luttaka ķ politikki:

1) Kommunusamanlegging merkir fęrri fólkavald og harviš herda kapping millum tey uppstillašu. Ķ 1997 vóru 50 kommunur ķ Fųroyum, ķ dag eru 34. Eisini tališ į fólkavaldum minkar: ķ 2000 skuldu 272 veljast til bż- og bygdarįš, ķ 2004 bara 218. Kvinnuumbošanin var óbroytt ķ prosentum, nevniliga 23%. At kommunusessirnir verša fęrri ķ tali, merkir, at politiska elitan veršur styrkt: śtskiftingin veršur minni, av tķ lutfalsliga fleiri verša uppafturstillaš og afturvald. Haraftrat veršur uppaftur verri fyri kvinnurnar at verša valdar. Samanumtikiš sleppa fęrri borgarar at royna seg sum fólkavald umboš. Kommunupolitikkur hevur annars ķ stóran mun veriš ein skśli ķ fólkaręši, og mangir lųgtingspolitikarar hava eina fortķš sum kommunupolitikarar.

2) Valskipan – ósamskipašir veljarar rašfesta persónsvališ. Fram til 1972 var valskipanin ųšrvķsi enn ķ dag. Um ein listi fekk nóg nógvar atkvųšur, var taš ann, sum stóš ovast į listanum, sum fekk sessin. Eftir 1972 varš hetta broytt til, at veljarin setir kross viš ein persón į listanum, og persónurin viš flest krossum fęr sessin. Henda skipan kann ķ fyrstu syftu tykjast meira demokratisk enn hin fyrra. Men hon er eingin natśrlóg og hevur sķnar veikleikar; t.d. kunnu veljararnir samskipa seg og semjast um ein įvķsan persón.

3) Valstrķš – ein dżr kapping um at sķggjast ķ almenna kjakinum. Fųroyska valskipanin er ógvuliga persónsfokuseraš, og hetta merkir kapping millum valevnini heldur enn millum flokkarnar. Marknašarfųring av persónum hevur ķ nżggjari tķš vundiš meira og meira uppį seg sum ein partur av valstrķšnum, serliga į stųrru plįssunum. Fleiri brśka tķggjutśsundatals krónur til blašlżsingar, plakatir, faldarar, heimasķšur, bannarar, blašgreinir osfr. Henda gongdin kann hava fleiri vandar viš sęr. Eitt nś eru kvinnur generelt minni mśgvandi enn menn. Eitt meritokrati/plutokrati, har tey rķku sita į politiska valdinum og/ella ein mafiamentan – “hjįlpir tś męr, so hjįlpi eg tęr” – kann verša ein fylgja, um gongdin sleppur at halda fram.

4) Hugur til arbeišiš sum fólkavald umboš. Kvinnur mangla hvųrki sjįlvsįlit ella hug til politiskt arbeiši, men okkurt bendir į, at ymiskar praktiskar foršingar halda teimum aftur ķ įvķsan mun. Kanningin hevur ikki spurt um javnstųšu ķ hśsarhaldinum, men tųlini vķsa, at kvinnurnar ķ stųrri mun bķša viš tķ politiska arbeišinum, til bųrnini eru stųrri. Hetta er ikki galdandi fyri menninar ķ sama mun. Langir fundir, sum liggja į óhųgligum tķšum į degnum, kunnu eisini vera ein foršing hjį kvinnunum, sum ķ mongum fųrum hava hųvušsįbyrgdina av hśsarhaldinum.

Pengar, valskipan og kommunusamanlegging viš fęrri fólkavaldum - foršing fyri demokratiiš?


[ Aftur | Prenta | Send til ein vin ]

Tķšindabręv








Kom viš
Nś er tann stundin...
Filmar
Luttak ķ tiltųkunum hjį Demokratia
Stušla Demokratiu
Slóšir til flokkarnar

Finn okkum a Facebook

Demokratia • Almannamįlarįšiš • Box 366, 110 Tórshavn • Tlf. + 298 264266 • E-mail: demokratia@demokratia.fo